دستۀ هفتم

طائفه ای دیگر از روایات به این بیان وارد شده که حق تعالی در اوصاف و صفات با مخلوقات مسانخت و مماثلت ندارد جهت آن این است که : صفات خداوند متعال عین ذات اوست و صفات مخلوقات زائد بر ذات آنهاست یکی قدیم و ازلی است و دیگری مسبوق به عدم ، در نتیجه یکی غناء ذاتی دارد و دیگری نیازمند و محتاج می باشد .

پس هنگامی که تباین در صفات بین خالق تعالی و مخلوق بیان شد ، تباین در ذات را هم در پی خواهد داشت .

1 _ عن امیرالمؤمنین علیه السلام : ... مباین لجمیع ما أحدث فی الصفات .(1)

2 _ عن الإمام الکاظم علیه السلام : ... وهو القدیم وما سواه مخلوق محدَث ، تعالی عن صفات المخلوقین علوّا کبیرا .(2)

3 _ عن امیرالمؤمنین علیه السلام : ... واللّه اکبر المتجلِّل عن صفات المخلوقین .(3)

4 _ عنه علیه السلام : ... ولا کالأشیاء فتقع علیه الصفات .(4)

5 _ عنه علیه السلام : ... فلیست له صفة تنال ولا حدّ له فیه الأمثال .(5)

6 _ عن محمّد الخزّار ومحمّد بن الحسین قالا دخلنا علی أبی الحسن الرضا علیه السلام فحکینا له انّ محمّدا صلی الله علیه و آله رأی ربّه فی صورة الشابّ ...

قال ، سبحانک ما عرفوک ولا وحدّوک ، فمن أجل ذلک وصفوک سبحانک لو عرفوک لوصفوک بما وصفت به نفسک ، سبحانک کیف طاوعتهم

1- التوحید : 69 .

2- البحار : 4 ، 294 .

3- همان : 87 ، 193 .

4- التوحید : 70 .

5- الکافی : 1 ، 134 .


انفسهم أن یشبّهوک بغیرک اللهّم لا أصفک إلاّ بما وصفت به نفسک ولا أشبّهک بخلقک ، أنت أهل لکلّ خیر فلا تجعلنی من القوم الظالمین ...

یا محمّد عظُم ربّی عزّوجلّ أن یکون فی صفة المخلوقین .(1)

7 _ عن امیرالمؤمنین علیه السلام : ... ارتفعت عن صفة المخلوقین صفات قدرتک وعلا عن ذلک کبریاء عظمتک .(2)

8 _ عنه علیه السلام : ... وما زال لیس کمثله شیء عن صفة المخلوقین متعالیا .(3)

9 _ سُئل أبوعبداللّه علیه السلام عن التوحید فقال : هو عزّوجلّ مثبت موجود لا مبطل ولا معدود ولا فی شیء من صفة المخلوقین .(4)

10 _ عن الإمام الرّضا علیه السلام : إلهی بدت قدرتک ولم تُبْدَ هیئته ، فجهلوک وبه قدّروک والتقدیر علی غیر ما به وصفوک وإنی بریء یا إلهی من الّذین بالتشبیه طلبوک لیس کمثلک شیء ، إلهی ولن یدرکوک وظاهر ما بهم من نعمک دلیلهم علیک لو عرفوک وفی خلقک یا الهی مندوحة أن یتناولوک بل سوَّوک بخلقک فمن ثمّ لم یعرفوک ، واتّخذوا بعض آیاتک ربّا ، فبذلک وصفوک تعالیت ربّی عمّا به المشبّهون نعتوک .(5)

11 _ عن النبی صلی الله علیه و آله : واللّه لا یوصف بخلقه .(6)

12 _ وروی عن الإمام الصادق علیه السلام : « إنّه لیس شیءٌ إلاّ یبید أو یتغیّر أو یدخله الغِیَر والزوال أو ینتقل من لون إلی لون ومن هیئةٍ إلی هیئة ومن صفة إلی صفة ومن زیادة إلی نقصان ومن نقصان إلی زیادة إلاّ ربّ

1- الکافی : 1 ، 101 _ 102 .

2- البحار : 92 ، 243 .

3- التوحید : 50 .

4- همان : 140

5- البحار : 3 ، 293 .

6- الکافی : 1 ، 94 .


العالمین فإنّه لم یزل ولا یزال واحدا هو الأوّل قبل کلّ شیءٍ وهو الآخر علی ما لم یزل لا تختلف علیه الصفات والأسماء ما یختلف علی غیره .(1)

13 _ روی عن الإمام الصادق علیه السلام : فمن زعم انّ اللّه فی شیء أو علی شیء أو یحول من شیء إلی شیء أو یخلو منه شیء أو یشتغل به شیء فقد وصفه بصفة المخلوقین واللّه خالق کلّ شیء لا یقاس بالقیاس ولا یشبّه بالناس لا یخلو منه مکان ولا یشتغل به مکان ، قریب فی بُعده ، بعید فی قربه ، ذلک اللّه ربّنا لا إله غیره ، فمن أراد اللّه وأحبّه بهذه الصفة فهو من الموحّدین ، ومن أحبّه بغیر هذه الصفة فاللّه منه بریء ونحن منه بُراء .(2)

14 _ عن أبی الحسن علیه السلام : انّ الخالق لا یوصف إلاّ بما وصف به نفسه وأنّی یوصف الذی تعجز الحواسّ أن تدرکه والأوهام أن تناله والخطرات أن تحدّه والأبصار عن الاحاطة به جلّ عما وصفه الواصفون وتعالی عما ینعته الناعتون .(3)


1- التوحید : 314 .

2- البحار : 3 ، 287 _ 288 .

3- الکافی : 1 ، 138 .