مي نويسد:

اينکه مي گويند: (عرفا خداوند را با موجودات يکي مي دانند و به عينيت خالق و مخلوق معتقدند و همه چيز را با وي متحد مي شمارند) اين سخن جز بهتاني عظيم و افترايي بزرگ نيست. در بين عرفاي بزرگ شناخته شده عالم اسلام حتي يک نفر چنين سخني نگفته است و احدي را نمي توان يافت که به چنين چيزي معتقد باشد … آيا مي توان به ابن عربي که تمام آثارش مشحون از بيان عظمت خداوند و احتياج مخلوقات به وي است، نسبت داد که او خداوند را عين مخلوقات مي داند!؟ (ص 43 و 44).

پاسخ :

ابن عربي و طرفدارانش مرتب در آثار خود از عينيت اشياء با ذات الهي سخن گفته اند و اين سخن هرگز اتهام نيست. ابن عربي در فُتوحاتِ مَکيِّه مي گويد: «سُبْحَانَ مَنْ أَظْهَرَ الْاَشياءَ وُ هُوَ عِينُهَا» يعني: پاک و منزه است خداوندي که اشياء را ظاهر ساخت و خود عين اشياء است.

و در کتاب فُصوصُ الحِکَم فرعون را عين ذات خداوند معرفي مي کند و مي گويد: «وَ إن کَانَ عِين الحَقِّ وَ الصورَة لِفِرعَونَ».(1)

و در فَصِّ هارونيِّه درباره عارفان مي نويسد: «فَانَّ العارفَ مَنْ يَرَي الحَقَّ في کُلِّ شَي ءٍ بَل يَراهُ عين کُلّ شَي ء» يعني: عارف کسي است که خداوند را در همه چيز ببيند، بلکه او را عين همه چيز بداند.

1- فص موسويه.