مي گويد: «يکي ديگر از معارف عالي قرآني اين است که همه موجودات در سراسر عالم هميشه عبد محض خداوند بوده و به سوي او در حرکت هستند، همه مخلوقات از جماد و نبات و انسان، چه کافر و چه مسلمان، فطرتاً توجهشان به سوي خداوند است و همگي طَوْعاً وَ كَرْهاً به عبادت و بندگي وي مشغول هستند.

خداوند متعال مي فرمايد:

«إِن کُلُّ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَ الاْءَرْضِ إِلاَّ آتِي الرَّحْمَنِ عَبْداً»(1)

هر که در آسمانها و زمين است جز بنده وار به سوي [خداي] رحمان نمي آيد.

اين آيه شريفه به عموم خود، مسلم و کافر و مؤمن و منافق، همه را در بر مي گيرد و مقتضاي ظهور و قرينه سياق آيه، اختصاصي به روز قيامت ندارد. همه در حال توجه و رو آوردن به خداوند هستند و مملوکيت و عبوديت لازمه ذات آنها است … .

«وَ لِلّه يَسْجُدُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَ الأَرْضِ طَوْعًا وَ کَرْهًا وَ ظِلالُهُم بِالْغُدُوِّ وَ الآصَالِ»(2)

1- سوره مريم، آيه 93.

2- سوره رعد، آيه 15.


و هر که در آسمانها و زمين است خواه و ناخواه با سايه هايشان بامدادان و شامگاهان براي خدا سجده مي کنند.

و مي فرمايد:

«يَسْأَلُهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَ الاْءَرْضِ کُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ»(1)

هر که در آسمانها و زمين است نياز خود را از او درخواست مي کند، هر زمان او در کاري است.

و مي فرمايد:

«تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَ الأَرْضُ وَ مَن فِيهِنَّ وَ إِن مِّن شَيْءٍ إِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدَهِ وَ لَکِن لاَّ تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ إِنَّهُ کَانَ حَلِيمًا غَفُورًا»(2)

آسمان هاي هفتگانه و زمين و هر کس که در آنهاست او را تسبيح مي گويند و هيچ چيز نيست مگر اينکه در حال ستايش، تسبيح او مي گويد ولي شما تسبيح آنها را درنمي يابيد به راستي که او همواره بردبار [و] آمرزنده است.

از ديدگاه قرآن کريم همه موجودات و همه انسانها، مؤمن و کافر، براي خدا سجده مي کنند و همه مشغول تسبيح وي و عبادت و قنوت براي او هستند و روي نياز و درخواست به وي دارند».(3)

1- سوره الرحمن، آيه 29.

2- سوره اسرا، آيه 44.

3- مُمِدُّ الهِمَم در شرح فُصوصُ الحِکَم، ص 47 و 48.


پاسخ :

آري، تمام موجودات در عالم تکوين عبد محض خدا بوده و آياتي که به آن اشاره شد دقيقاً همين مطلب را تصريح دارند.

اما نويسنده با استناد به اين آيات قرآني مطلب غير صحيحي را بيان مي کند. ايشان با استناد به قول حق قرآن کريم مطلبي غير حق را اراده کرده اند. درست است که تمام موجودات تکويناً حق متعال را سجده مي کنند اما هرگز اين سخن به آن معنا نيست که بت پرست، ستاره پرست و گوساله پرست تکويناً در عالم، خدا را با اين فعل اختياريشان عبادت مي کنند. پرستش گوساله يک فعل اختياري است و مربوط به عالم تشريع است نه عالم تکوين. نويسنده و طرفداران اين عقيده به خاطر ذهنيت خاص خويش و عدم آشنايي با تعاليم خاندان عصمت و طهارت عَلَيهِمُ السَّلام اين گونه در خطا و انحراف افتاده اند.

تفسير و معناي صحيح آيات فوق طبق تعاليم خاندان عصمت و طهارت عَلَيهِمُ السَّلام و حکم عقل سليم چنين است:

در آيه شريفه: «إِن کُلُّ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَ الاْءَرْضِ إِلاَّ آتِي الرَّحْمَنِ عَبْدًا»؛ «تمام کساني که در آسمانها و زمين هستند بنده اويند!» اگر کسي بدون تعصب به آيات قبل و بعد مراجعه کند به وضوح مشاهده مي کند که منظور از «عبد» عبوديت و پرستش اختياري خداوند نيست، بلکه مراد از عبد «مملوک» است. يعني تمام موجودات خداوند مملوک او هستند و همه طبق نظام تکوين به سوي مالک خود در حرکتند.

در برخي از آيات قرآن کريم «عبد» به معناي مملوک است.


از جمله:

«ضَرَبَ اللّه مَثَلاً عَبْدًا مَّمْلُوکًا لاَّ يَقْدِرُ عَلَي شَيْءٍ وَ مَن رَّزَقْنَاهُ مِنَّا رِزْقًا حَسَنًا فَهُوَ يُنفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَ جَهْرًا هَلْ يَسْتَوُونَ الْحَمْدُ للّه بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاَ يَعْلَمُونَ»(1)

خداوند برده مملوکي را مثال زده که قادر بر هيچ چيز نيست و انسان (با ايماني) را که (آزاد است) از جانب خود، رزقي نيکو به او بخشيده ايم، و او پنهان و آشکار از آنچه خدا به او داده انفاق مي کند. آيا اين دو نفر يکسانند؟! شکر مخصوص خداست، ولي اکثر آنها نمي دانند!

بنابراين منظور از عبد در آيه فوق با توجه به سياق آيه و آيات قبل و بعد کاملاً معلوم است که عبادت کردن خداوند نيست، لذا استدلال نويسنده بر اين آيه غلط است و عمل اختياري گوساله پرستان و بت پرستان هيچ ربطي به اين آيه ندارد.

در آيه شريفه:

«وَ للّه يَسْجُدُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَ الأَرْضِ طَوْعًا وَکَرْهًا وَ ظِلالُهُم بِالْغُدُوِّ وَ الآصَالِ»(2)

تمام کساني که در آسمانها و زمين هستند _ از روي اطاعت يا اکراه _ با سايه هايشان، هر صبح و عصر براي خدا سجده مي کنند.

1- سوره نحل، آيه 75.

2- سوره رعد، آيه 15.


معناي آيات غير از آن چيزي است که نويسنده بيان داشته اند. معنايِ لغوي و اصلي سجده که امامان معصوم عَلَيهِمُ السَّلام و همه بزرگان علم لغت به آن تصريح داشتند به معناي «تذلل» يعني ذليل و خاشع بودن است و از آنجا که يکي از مصاديق تذلل و خشوع در پيشگاه الهي پيشاني را بر زمين گذاشتن است به آن اصطلاحا سجده مي گويند. بنابراين معناي آيه چنين است که تمام موجودات که در آسمان ها و زمين اند طبق نظام تکوين ذليل و خاشع درگاه الهي اند. خشوع و تذلل آنان به اين است که وجودشان از خودشان نيست و محکوم قوانين الهي هستند.

آري! کافر، گوساله پرست، بت پرست، ستاره پرست و … محکوم قوانين الهي هستند، زيرا حياتشان و مماتشان به اختيار خويش نيست و همان زماني که با اراده خويش غير خدا را سجده مي کنند تمام اعضا و جوارحشان بلکه تمام سلول هاي بدنشان ساجد خدا و محکوم قوانين الهي اند.

راستي! کجاي آيه اين مطلب را مي رساند که عمل اختياري گوساله پرست هرچند در عالم تشريع انحراف است اما در عالم تکوين همان خداپرستي است؟!

در آيه شريفه:

«تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَ الأَرْضُ وَ مَن فِيهِنَّ وَ إِن مِّن شَيْءٍ إِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدَهِ وَ لَکِن لاَّ تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ إِنَّهُ کَانَ حَلِيمًا غَفُورًا»(1)

1- سوره اسرا، آيه 44.


آسمانهاي هفتگانه و زمين و کساني که در آن هستند، همه تسبيح او مي گويند و هر موجودي، تسبيح و حمد او مي گويد ولي شما تسبيح آنان را نمي فهميد، او بردبار و آمرزنده است.

درست است که طبق اين آيه شريفه تمام موجودات تسبيح حق تعالي مي کنند، اما معناي عميق اين آيه سخنان اهل عرفان اصطلاحي و تصوف را تأييد نمي نمايد.

آري، بت، گوساله، ستاره، درخت و تمام پديده هاي واقع در آسمان و مو به موي بدن کافر گوساله پرست، دايم در حال تسبيح خداوند هستند. به اين معنا که بت از سنگ و چوب و فلز يا هر مخلوق ديگر خدا ساخته شده و تمام مولکول هاي آن طبق نظام تکوين، دايم و شبانه روز مشغول تسبيح خداي متعال است. تمام تار و پود کافر و تمام سلول هاي بدن او که مخلوق خدا و وابسته به اعطاي الهي و فقير مطلق درگاه اويند لحظه اي از تنزيه و تقديس حق تعالي خاموش نمي شوند؛ حتي آن زماني که بت پرست به اختيار کامل خود در حال بت پرستي است تمام سلول هاي بدن او طبق نظام تکوين در حال سجده و تقديس خداي متعال است.

پس بايد گفت آنچه که از افعال انسان مثل بت پرستي و گوساله پرستي انجام مي گيرد هيچ ارتباطي با عالم تکوين ندارد زيرا حوزه اموري که به عنوان افعال اختياري انسان و با اراده خويش از او سر مي زند (مانند بت پرستي) فقط در عالم تشريع است.

بنابراين، سخن نويسنده که مي گويد بت پرستي و گوساله پرستي در عالم تشريع، انحراف و خلاف تعاليم انبيا است اما در عالم تکوين، خداپرستي تکويني است، يک مغلطه آشکار است.