چه اینکه:

الف) آنچه شناخته شود متجزی و مخلوق است.

ب) ذات فراتر از داشتن مقدار و اجزا، قابل شناخت و وصول نیست.

ج) تنها راه علم به وجودِ ذاتِ فراتر از مقدار، وجودِ

مخلوقات آن است.

موجودی که ذات و صفات و حالات آن، موردِ شناخت مستقیم و بدون واسطه واقع شود دارای تمیز و پیکره خاصّ مخلوقی(1) بوده، و حقیقتی عددی و متجزی و حادث و قابل زیاده و نقصان است.

امام رضا علیه السلام می فرمایند:

کلّ معروف بنفسه مصنوع.(2)

هر چیزی که شناخته شود، مصنوع و مخلوق است.

امیر المؤمنین علیه السلام می فرمایند:

لیس بإله من عرف بنفسه، هو الدالّ بالدلیل علیه.

هر ذاتی که در شناخت آید معبود نیست، خداوند به واسطه دلیل بر وجودِ خود راه می نماید.

حضرت سید الشهداء علیه السلام می فرمایند:

لیس بربّ من طرح تحت البلاغ.(3)

هر چیز که بدان توان رسید، پروردگار نیست.

1- . تمیز و تشخّص خاصّ خلقی آن است که حقیقتی متجزی و عددی را از مانند آن مشخّص و جدا می کند. مقابل این معنا تباین ذاتی موجود متجزی با موجود متعالی از داشتن مقدار و اجزاست. امام مجتبی علیه السلام می فرمایند: الحمد للّه الّذی لم یکن... له شخص فیتجزّئ. (بحار الأنوار، 4 / 298): حمد خداوندی را که... شخص ندارد که در نتیجه آن دارای اجزا باشد.

2- . عیون اخبار الرضا علیه السلام ، 1 / 151؛ بحار الأنوار، 4 / 228.

3- . تحف العقول، 244؛ بحار الأنوار، 4 / 301.